दीपावली तथा तिहार २०८३: झिलिमिली बत्ती, देउसी–भैलो र भाइटीका – नेपालमा दीपावली तथा तिहार २०८३ को रौनक, आज भाइटीकासँगै समापन हुँदै पाँचदिने पर्व

नेपालीहरूको दोस्रो ठूलो राष्ट्रिय तथा सांस्कृतिक पर्वका रूपमा परिचित तिहार अर्थात् दीपावली २०८३ नेपालभर हर्षोल्लास, उमङ्ग र धार्मिक आस्थाका साथ मनाइँदैछ। उज्यालो, फूल, रङ, संगीत, पारिवारिक सम्बन्ध र आपसी सद्भावको प्रतीक मानिने यस पर्वले यतिबेला देशभर उत्सवमय वातावरण सिर्जना गरेको छ।

हिन्दू धर्मावलम्बीहरूले विशेष श्रद्धा र भक्तिका साथ मनाउने तिहार पाँच दिनसम्म विभिन्न धार्मिक तथा सांस्कृतिक परम्पराअनुसार मनाइन्छ। यस पर्वमा काग, कुकुर, गाई तथा गोरुको पूजा गर्नुका साथै धनकी देवी लक्ष्मीको आराधना र दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको प्रेमलाई विशेष महत्त्व दिइन्छ।

यस वर्षको तिहार कात्तिक २१ गतेदेखि सुरु भएको हो। आज कात्तिक २५ गते बुधबार भाइटीका मनाइँदैछ। भाइटीकासँगै यस वर्षको पाँचदिने यमपञ्चक पर्वको मुख्य क्रम सम्पन्न हुँदैछ।

तिहार २०८३ का पाँच दिन र विशेषता

१. काग तिहार – कात्तिक २१ गते

तिहारको पहिलो दिन काग तिहार मनाइन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार कागलाई यमराजको सन्देशवाहकका रूपमा लिइन्छ। यस दिन कागलाई मिठा परिकार तथा खानेकुरा दिएर पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ।

२. कुकुर तिहार तथा लक्ष्मी पूजा – कात्तिक २२ गते

तिहारको दोस्रो दिन कुकुर तिहार मनाइन्छ। कुकुरलाई इमानदारी, सुरक्षा र वफादारीको प्रतीक मान्दै माला लगाएर, टीका लगाई मिठा खानेकुरा खुवाएर सम्मान गरिन्छ।

यसै दिन साँझ धनधान्य तथा समृद्धिकी देवी लक्ष्मीको पूजा आराधना गरिन्छ। घर, आँगन तथा पसलहरू सफा गरी दीप, मैनबत्ती र झिलिमिली बत्ती बालेर लक्ष्मीको स्वागत गर्ने परम्परा छ।

३. गाई तिहार – कात्तिक २३ गते

तिहारको तेस्रो दिन गाईको पूजा गरिन्छ। हिन्दू धर्ममा गाईलाई लक्ष्मीको प्रतीक तथा पवित्र जनावरका रूपमा सम्मान गरिन्छ। यस दिन गाईलाई माला, टीका तथा विभिन्न परिकार दिएर पूजा गर्ने चलन छ।

४. गोवर्धन पूजा तथा म्हः पूजा – कात्तिक २४ गते

तिहारको चौथो दिन गोरु तथा गोवर्धन पर्वतको पूजा गरिन्छ। कृषि कार्यमा गोरुले पुर्‍याउने योगदानको सम्मान गर्दै पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ।

यसै दिन नेवार समुदायमा म्हः पूजा अर्थात् आत्मपूजा गरिन्छ। आफूभित्रको सकारात्मक ऊर्जा, स्वास्थ्य, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै म्हः पूजा मनाइन्छ। यस दिनदेखि नेपाल संवत् ११४७ पनि सुरु भएको छ।

५. भाइटीका – कात्तिक २५ गते

तिहारको अन्तिम तथा विशेष दिन भाइटीका हो। यस दिन दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको निधारमा सप्तरङ्गी टीका लगाई मखमली तथा सयपत्री फूलको माला लगाइदिन्छन्।

दाजुभाइको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, सुख, शान्ति र समृद्धिको कामना गर्दै पूजा गर्ने परम्परा छ। दाजुभाइले पनि दिदीबहिनीलाई उपहार तथा दक्षिणा प्रदान गरी उनीहरूको सुखी जीवनको कामना गर्छन्।

यस वर्ष भाइटीकाको उत्तम साइत बिहान ११ बजेर ७ मिनेटमा निर्धारण गरिएको थियो।

देउसी–भैलो र झिलिमिली बत्तीले बढायो तिहारको रौनक

तिहारको अर्को प्रमुख आकर्षण देउसी–भैलो हो। विशेषगरी साँझ तथा रातिको समयमा बालबालिका, युवा तथा विभिन्न समूहले घरघरमा पुगेर देउसी–भैलो खेल्ने परम्परा छ।

देउसी–भैलोमार्फत गीत, संगीत, नृत्य र रमाइलोका साथै सामाजिक तथा सांस्कृतिक सन्देशसमेत प्रवाह गरिन्छ। गाउँदेखि सहरसम्म देउसी–भैलोको गुञ्जनले तिहारलाई थप उत्सवमय बनाउने गरेको छ।

त्यस्तै, घरका झ्याल, ढोका, छत, आँगन तथा सडकहरूमा झिलिमिली बत्ती, दियो र मैनबत्ती बालेर सजाउने परम्पराले नेपालका विभिन्न सहर तथा बस्तीहरूलाई आकर्षक बनाएको छ।

विदेशमा रहेका नेपालीहरू पनि तिहारको उत्सवमा सहभागी

नेपालमा मात्र नभई रोजगारी, अध्ययन तथा विभिन्न सिलसिलामा विदेशमा रहेका नेपालीहरूले पनि तिहारलाई उत्तिकै महत्त्वका साथ मनाउँदै आएका छन्।

विशेषगरी खाडी मुलुक, युरोप, अमेरिका, अस्ट्रेलिया, जापान तथा अन्य देशमा रहेका नेपाली समुदायले विभिन्न सांस्कृतिक कार्यक्रम, सामूहिक पूजा, देउसी–भैलो र भाइटीका कार्यक्रम आयोजना गरेर आफ्नो संस्कृति र परम्परालाई निरन्तरता दिइरहेका छन्।

परिवारबाट टाढा रहेका नेपालीहरूका लागि तिहारले स्वदेश, परिवार र आफन्तको सम्झनालाई अझ भावनात्मक बनाउने गरेको छ।

आपसी प्रेम, सद्भाव र एकताको सन्देश दिने पर्व

तिहार केवल धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व मात्र नभई सामाजिक एकता, पारिवारिक सम्बन्ध, प्रकृतिप्रतिको सम्मान र आपसी सद्भावको सन्देश दिने पर्व पनि हो।

यस पर्वले मानिस र जनावरबीचको सम्बन्धलाई सम्मान गर्न, परिवार तथा आफन्तसँगको सम्बन्धलाई बलियो बनाउन र समाजमा प्रेम, सहयोग तथा भाइचाराको भावना विकास गर्न प्रेरित गर्दछ।

यसरी दीपावली तथा तिहार २०८३ ले नेपाली समाजमा खुसी, उमङ्ग, उत्साह र एकताको सन्देश फैलाएको छ। भाइटीकाको अवसरमा सम्पूर्ण नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा सुख, शान्ति, सुस्वास्थ्य, दीर्घायु र समृद्धिको हार्दिक मंगलमय शुभकामना।

सम्पूर्ण नेपालीमा दीपावली तथा भाइटीका २०८३ को हार्दिक मंगलमय शुभकामना!